Dişler ve çevre dokular hakkında bilgiler (2/4) - devamı için tıklayınız
Dişler ne işe yarar?
Dişler sindirim sisteminin başında besinlerin ufalanıp parçalanmasına,
koparılmasına yardım eder. Kendini çevreleyen destek dokuları korur ve
gelişmelerini sağlar. Konuşmayı ve seslerin doğru bir şekilde çıkmasını
sağlarlar. Estetik olarak yüzle bir bütünlük içindedir.
Dişlerin Görevlerine Göre Farklı Yapıları Vardır;
1- Kesici Dişler
Alt ve üst çenedeki ön dişler; Kesici Diş; olarak adlandırılır. Üst
çenede genişliği 9-10 mm. olanlar orta kesici; 6-7 mm. olanlar ise üst
yan kesicilerdir. Alt orta ve yan kesicilerin genişlikleri ise 6-7 mm.
arasındadır.
2- Kaninler (Köpek Dişleri)
"Köpek dişi" ve "göz dişi" adı da verilen kaninler kesici dişlerden
sonra gelir, alt ve üst çenede sağlı-sollu birerden dört (4)tanedir.
Uçları sivri olup koparmaya yararlar.
3- Azı Dişleri
Kaninlerin arkasında, azı dişleri yer alır. Yapı olarak birbirinden
farklı olan azı dişleri, her bir yarım çenede, iki küçük azı, üç de
büyük azı olmak üzere beşer tane ve bir çenede toplam on (10) tanedir.
Bütün küçük azıların çiğneme ve kenetlenmeye yarayan ikişer
tümsekçikleri vardır. Üst çenedeki büyük azıların dörder tümsekçiği;
alt çenedeki büyük azıların beşer tümsekçiği vardır. Bu tümsekçiklere
"tüberkül" adı verilmektedir.
4- Akıl Dişleri (Üçüncü Büyük Azılar yada Yirmi yaş Dişleri)
Akıl dişleri ayrı bölümde incelenmiştir (yirmi yaş dişleri). Burada,
sadece şekillerinin ve kök sayılarının çok değişik olduğunu belirtmekle
yetiniyoruz.
Dişlerin Düzgün Konuşmaya Etkisi:
Konuşma, insan ilişkilerinin en önemlilerindendir. Ayrıca,
politikacılık, aktörlük, spikerlik, şarkıcılık gibi bazı meslekler,
büyük ölçüde düzgün konuşmaya dayanır. Düzgün konuşmada dişlerin önemli
rolleri vardır.
Aşağıda ki birkaç örneğin bu rolü vurgulamaktadır.
1- DE ve TE sesleri, dil ucunun, üst kesicilerin damak tarafındaki eğiminden destek almasıyla çıkar.
2- FE ve VE sesleri ise, alt dudağın, üst kesicilerin kesici uçlarına temas etmesiyle çıkar.
3- SE sesi, karışık bir işlemle çıkar. Alt ve üst kesiciler birbiriyle
temas halindeyken, dilin, azıların dil tarafındaki yüzeyinden destek
alması ve dil ucunun da (kesiciler arasında bir oluk yapıp) hava borusu
oluşturmasıyla gerçekleşir. ŞE ve JE sesleri de buna benzer bir işlemle
gerçekleşir; fakat bu sırada dil ucu göreve katılmaz.
Dişler çene kemikleri, dişetleri, dil, damak, buların hepsi, çiğneme,
tat alma. yutkunma ve konuşma ile ilgili görevlerini bir bütün halinde
yürütürler.
Isırma ve öğütme nasıl gerçekleşir?
Kesici dişler, yiyecekleri ısırmaya ve kesmeye yararlar. Üst diş
kavisi, alt diş kavisinden daha geniştir ve onu her yönde taşar. Alt
çenenin aşağıya kaymasıyla ağız açılır ve lokma kesici dişlerin arasına
girer. Ağız kapatılınca, ısırma hareketi ile üst kesiciler alt
kesiciler üzerinde bir makasın ağzı gibi kayar ve yiyecekleri koparır.
Öğütme işlemi alt çene eklemi ve çiğneme kaslarının uyumlu çalışması ve yana hareketlerle gerçekleşir.
Besinleri iyi öğütebilmek için diş dizilerinin düzgün ve eksiksiz olması şarttır.